نوروز در افغانستان

nowrouz-in-afghanistan

 

آریانا که زمانی برای نامیدن سرزمین های شرق ایران و افغانستان به کار می رفته، تاریخی بسیار کهن دارد. آنقدر کهن که برای قرن ها در مسیر جاده ابریشم و مرکز تاخت و تاز حکومت های گوناگون بوده است. افغانستان امروز کشوری با اشتراکات فرهنگی بسیار با ایران است و آنگونه که از شواهد تاریخی بر می آید، بیش از ۵۰ هزار سال پیش از میلاد مسیح این سرزمین محل سکونت بشر بوده است. فتوحات و کشورگشایی های فاتحانی چون اسکندر و چنگیز خان سرزمین افغان ها را نیز بی نصیب نگذاشته است. درست مانند بسیاری از کشورهایی که پیرامون افغانستان قرار گرفته اند؛ یعنی تاجیکستان، ازبکستان و ترکمنستان.

در مطلب نوروز در تاجیکستان گفتیم که در روزهای حکومت شوروی نوروز با محدودیت هایی مواجه بود. افغان ها نیز در دوران حکومت طالبان برای مدت ۵ سال از سال ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱  از برپایی جشن های نوروز محروم بودند. فشار طالبان بر سنت های باستانی افغان ها به اندازه ای بود که تقویم هجری شمسی باطل اعلام شده و با تقویم قمری جایگزین شده بود.

 

nowrouz-in-afghanistan

 

جشن های نوروز در افغانستان

 

جشن گل سرخ

مردم افغانستان معتقدند که رسیدن پرنده های مهاجر به افغانستان در این موقع از سال خبر از آغاز فصل بهار می دهد. جشن گل سرخ هم که در افغانستان با عنوان میله گل سرخ از آن یاد می شود، در ۴۰ روز اول  سال و به مناسبت رویش لاله های سرخ در مزار شریف و در زیارتگاهی منسوب به امام علی برگزار می شود. اهمیت این جشن به اندازه ای است که حتی از کشورهای ایران و تاجیکستان و دیگر کشورهای آسیای میانه هم به این شهر می روند. بد نیست اندکی بیشتر در مورد این جشن بدانید:

 

nowruz-afghan

 

جشن گل سرخ با یک مراسم مذهبی که افغان ها از آن به جهنده علی، ژنده علی و یا ژنده سخی یاد می کنند، تقارن دارد. مراسمی که بر اساس باور افغان ها به خلافت امام علی تعلق دارد. در این مراسم که بیش از ۲۰۰ هزار افغان از سراسر افغانستان در آن حضور می یابند و در مسجد کبود مزار شریف برگزار می شود، عَلَمی برافراشته می شود. این علم که در واقع تداعی کننده درفش کاویانی اساطیر فارسی است، با پارچه های زربافت و دست دوزی شده مزین شده است. علاوه بر این در طول مراسم ۲۱ گلوله توپ نیز شلیک می شود و بسیاری از مقامات بالای حکومتی و فرمانداران ولایت ها نیز برای تماشا به مزارشربف می آیند.

جشن دهقان

نوروز در بسیاری از سرزمین های پارسی، همواره با زایش زمین همراه بوده است. از این رو در افغانستان جشنی به نام جش دهقان در اولین روز سال برگزار می شود. از جمله آیین های این جشن این است که کشاورزان به شهرها آمده و تولیدات خود را در استادیوم چمن حضوری در کابل به نمایش می گذارند. اگر چه این جشن امروزه تنها به کابل و شهرهای مهم محدود شده، زمانی در تمام شهرهای افغانستان برگزار می شده است.

 

Afghanistan-Nowruz-

 

نکته جالب این است که این جشن آنقدر در میان افغان ها محبوبیت دارد که شهردار و شخصیت های بالای حکومتی هم در آن حاضر می شوند. ضمن اینکه در روز جشن دهقان شهرنشینان هم با لباس های شاد و رنگارنگ به مزارع کشاورزان رفته و کشاورزان درمقابل چشم مردم، زمین را با گاو آهن شخم می زنند و با رنگ کردن شاخ های گاو فصل بهار را شروع می کنند. البته چوپانان نیز سهمی از جشن روز دهقان دارند و در این روز گوسفندان خود را در مزارع رها می کنند.

هفت میوه

شاید یکی از جالب ترین رسم های نوروزی افغان ها هفت میوه باشد. در واقع افغان ها به جای سفره هفت سین سفره هفت میوه دارند. هفت میوه چیست؟ چیزی شبیه سالاد میوه که از هفت نوع میوه خشک تشکیل شده است که عبارتند از کشمش، سنجد، پسته، فندق، قیسی، گردو و آلو. باور مردم افغانستان بر این است که در واقع نه هفت سین و نه هفت شین وجود داشته است. بلکه آنچه که از ابتدا وجود داشته هفت چین بوده است. مراد از آن هم هفت میوه ای بوده که از هفت درخت متفاوت چیده شده و به عنوان برکت در سفره چیده می شده است. البته گاهی هفت میوه افغان ها با هفت سین، سبزی پلو و سمنو هم همراه است.

 

haft-mewa

 

سمنک پزان

تهیه سمنو یکی از آیین های مشترک میان تمام مردمی است که نوروز را جشن می گیرند. سمنو که در میان افغان ها به سمنک شهره است نه تنها نذر برآمدن حاجت ها و مرادهاست، بلکه به باور بسیاری با خود خیر و برکت به ارمغان می آورد. سمنک آنقدر برای افغان ها مهم هست که زنان افغان از آغاز شب نوروز تا سپیده دم به طبخ آن مشغول می شوند و همزمان شادمانه آواز می خوانند.

کمپیرک

کمپیرک داستان طولانی و جالبی در افغانستان دارد. کمپیرک در واقع همان حاجی نوروز ایرانی هاست؛ پیرمردی با ریش های بلند، لباس های رنگی، کلاهی دراز و یک تسبیح که نماد برتری و قدرت طبیعت بر زمستان است. او و همراهانش روستا به روستا می چرخند، با زبان فصیح کتابی مانند تاریخ بیهقی حرف می زنند، شعر می خوانند و کمک هایی را که جمع کرده اند بین افراد توزیع می کنند؛ چیزی شبیه بابانوئل. البته به نظر می رسد این جشن بیشتر در بامیان و دایکندی برگزار می شود.

 

nowrouz-in-afghnistan

 

باید بدانید که داستان کمپیرک در سراسر دنیا سر درازی دارد و بر اساس برخی افسانه های قدیمی این شخصیت یک پیرزن است. حتی برخی، از وجود شواهدی از این پیرزن در کتاب ابوریحان بیرونی پرده برداشته اند. اما نکته جالب تر این است که این پیرزن اسطوره ای حتی در بخش هایی از ایران، آسیای مرکزی و حتی در قسمت هایی از جنوب اروپا و بالکان مانند پرتغال و بلغارستان و نیز ترکیه و شمال آفریقا رواج دارد.

 

بزکشی(buzkashi)

بزکشی  یک رقابت ورزشی محلی در برخی کشورهای آسیای میانه مانند تاجیکستان و افغانستان است. به این صورت است که افرادی سوار بر اسب با یک بز سربریده تمام میدان را برای کسب امتیاز با هم مسابقه می دهند. در این رقابت سوارکاران تلاش می کنند تا بز بی سر را به میدان بزرگی که با خط سفید و پرچم مشخص شده و به آن دایره حلال گفته می شود، برسانند. بزکشی آنقدر برای افغان ها اهمیت دارد که یک سال پیش در فهرست بازی های ملی این کشور ثبت و دارای فدراسیون ورزشی شده است.

bozkushi

 

غذاهای ویژه

بی شک نوروز بدون غذاها و شیرینی های آن چیزی کم دارد. در گوشه ای دیگر از سرزمین هایی که نوروز را جشن می گیرند، مردم نوروز را با غذاها و شیرینی های محلی خود آغاز می کنند. برای مثال افغان ها سبزی پلو با اسفناج و یک شیرینی که از آن به کلوچه نوروزی تعبیر می کنند را به عنوان غذاهای نوروزی خود می شناسند. همچنین رنگ سفید نزد مردم افغانستان نشانه خوشبختی و سعادت است به همین دلیل بسیاری از مردم افغانستان یک خروس سفید رنگ را در شب نوروز با نیت این که سال جدید، سالی پر از خوشبختی و نیک‌بختی باشد، ذبح می‌کنند و آن را به همراه سبزی و پلو برای سفره شب نوروز طبخ می‌کنند.

 

jalebi

 

غذای نوروزی دیگر در میان مردم افغانستان ماهی و جَلِبی است. رسم است که جوانان افغان ماهی و جلبی به اضافه لباس های محلی را برای نامزد خود نوروزی می برند. بد نیست بدانید که جلبی در واقع چیزی شبیه زولبیای خودمان است. اگر چه ترکیب جلبی و ماهی با هم کمی عجیب به نظر می رسد اما افغان ها به سنت های گذشته خود پایبندند!

 

پاسخ دهید

*